موزه سمیه (Museo Soumaya)، تندیس هنر و تحول شهری در مکزیکوسیتی - مجری سفرهای گردشگری

به گزارش مجری سفرهای گردشگری:  

تاریخچه و الهام‌بخش موزه: رؤیای سمیه جمیل

موزه سومایا در سال 1994 توسط کارلوس اسلیم، که بین سال‌های 2010 تا 2013 به عنوان ثروتمندترین مرد جهان شناخته می‌شد، تأسیس شد. اسلیم این موزه را به یاد همسر فقید خود، سمیه جمیل (Soumaya Domit Gemayel)، نام‌گذاری کرد که الهام‌بخش اصلی شکل‌گیری این گنجینه هنری بود.

سمیه جمیل در سال 1948 در مکزیکوسیتی در خانواده‌ای از مهاجران لبنانی به دنیا آمد. او در سال 1966 با کارلوس اسلیم ازدواج کرد و این همراهی 33 ساله، سرآغاز شکل‌گیری یکی از بزرگترین مجموعه‌های هنری خصوصی جهان شد. علاقه عمیق سمیه به هنر، همسرش را نیز به این عرصه کشاند و جمع‌آوری آثار هنری از ماه عسل این زوج در اروپا آغاز شد. سمیه با دانش هنری خود، نقشی کلیدی در انتخاب و گردآوری آثار داشت. او با درک این موضوع که موزه‌های مکزیک عمدتاً بر هنر بومی متمرکز هستند، اسلیم را تشویق کرد تا مجموعه‌ای از هنر بین‌المللی، به‌ویژه هنر اروپایی، را برای مردم مکزیک فراهم آورد تا آن‌ها نیز فرصت آشنایی با این آثار را داشته باشند.

در نهایت، سمیه در سال 1994، پنج سال پیش از درگذشتش بر اثر نارسایی کلیوی در سال 1999، کارلوس اسلیم را متقاعد کرد تا موزه‌ای برای نمایش عمومی این مجموعه تأسیس کنند. هدف اصلی از تأسیس این موزه، ایجاد فرصتی برای مردم مکزیک بود تا بتوانند آثار هنری برجسته جهان را از نزدیک و به صورت رایگان تجربه کنند.

این موزه دارای دو شعبه است:

1. پلازا لورتو (Plaza Loreto): شعبه اولیه که در سال 1994 افتتاح شد و در یک بنای تاریخی-صنعتی قرن شانزدهمی قرار دارد.
2. پلازا کارسو (Plaza Carso): ساختمان اصلی و نمادین موزه که در سال 2011 افتتاح شد و به سرعت به یکی از نمادهای معماری مکزیکوسیتی تبدیل گشت.

پلازا لورتو: تلاقی تاریخ و هنر

شعبه اولیه موزه سومایا در 8 دسامبر 1994 در پلازا لورتو، واقع در جنوب مکزیکوسیتی، افتتاح شد و جان تازه‌ای به یک بنای صنعتی با پیشینه‌ای غنی بخشید.

• تاریخچه و معماری: این مکان در اصل بخشی از زمینی بود که توسط هرنان کورتس در قرن شانزدهم اهدا شد و پسرش، مارتین کورتس، یک آسیاب آبی برای تولید آرد و بعدها خمیر کاغذ در آن بنا کرد. این مجموعه برای قرن‌ها به عنوان کارخانه کاغذ (با نام Fábrica de Papel de Loreto y Peña Pobre) فعالیت داشت تا اینکه در دهه 1980 یک آتش‌سوزی بخش بزرگی از آن را ویران کرد و در نهایت در سال 1991 تعطیل شد. پس از آن، گروه کارسو این ملک را خریداری و در قالب یک پروژه بازآفرینی شهری، ویرانه‌ها را به یک مرکز فرهنگی و تجاری تبدیل کرد. معماری این شعبه نمونه‌ای برجسته از مرمت بناهای تاریخی-صنعتی است که به دلیل حفظ سازه‌های اصلی و شخصیت تاریخی فضا، در سال 1995 جایزه شورای بین‌المللی ابنیه و محوطه‌ها (ICOMOS) وابسته به یونسکو را دریافت کرد.

• مجموعه‌ها و عملکرد امروزی: پس از افتتاح شعبه پلازا کارسو، پلازا لورتو به مرکزی برای نمایشگاه‌های تخصصی تبدیل شد. این شعبه دارای پنج سالن نمایش دائمی و دو سالن موقت است. مجموعه‌های دائمی آن شامل هنر دوران استعمار مکزیک، هنر قرن بیستم مکزیک (آثاری از دیگو ریورا و روفینو تامایو)، استادان اروپایی و امپرسیونیسم است. دو مجموعه برجسته دیگر در این مکان عبارتند از:

  • تقویم‌های مکزیکی: مجموعه‌ای که هنر تصویرگری در تقویم‌های چاپ شده را به نمایش می‌گذارد و بخشی از فرهنگ عامه مکزیک است.
  • مرکز مطالعات تاریخ مکزیک: این مرکز اسناد تاریخی مهمی مانند «طرح آیالا» امضا شده توسط امیلیانو زاپاتا را در خود جای داده است.در مقایسه با پلازا کارسو، پلازا لورتو تجربه‌ای آرام‌تر و عمیق‌تر با تمرکز بر تاریخ و هنر مکزیک ارائه می‌دهد.

معماری نمادین پلازا کارسو: یک مجسمه شهری

ساختمان جدید موزه در منطقه پلازا کارسو، که خود یک مجموعه فرهنگی و تجاری مدرن است، قرار دارد. طراحی این بنای 46 متری توسط معمار مکزیکی، فرناندو رومرو (Fernando Romero)، داماد کارلوس اسلیم، و شرکت معماری او (FR-EE) انجام شده است. رومرو این بنا را به عنوان یک «مجسمه شهری» طراحی کرد؛ حجمی ارگانیک که از دل یک منطقه صنعتی قدیمی سر برآورده و به نمادی از بازآفرینی شهری تبدیل شده است.

• فرم مجسمه‌وار و پویا: ساختمان فرمی شبیه به یک لوزی‌گون چرخان (rotated rhomboid) دارد که بر روی 28 ستون فولادی منحنی با هندسه‌های متفاوت استوار است. این ساختار پیچیده، حجمی سیال و پیوسته را خلق می‌کند که از هر زاویه، ظاهری متفاوت دارد.
• نمای آلومینیومی؛ ادای احترام به سنت: نمای بیرونی ساختمان با 16,000 قطعه آلومینیومی شش‌ضلعی و آینه‌ای پوشانده شده است. این طراحی، ضمن ایجاد یک پوسته محافظ، اشاره‌ای مدرن به نماهای سرامیکی و کاشی‌کاری‌های سنتی دوران استعماری مکزیک دارد.
• فضای داخلی: فضای داخلی شامل شش طبقه فضای نمایشگاهی است که توسط یک سری رمپ‌های مارپیچ به هم متصل شده‌اند. اوج این طراحی در طبقه آخر متجلی می‌شود؛ یک گالری بزرگ، بدون ستون و غرق در نور طبیعی که از طریق یک نورگیر سقفی تأمین می‌شود و برای نمایش مجموعه مجسمه‌های آگوست رودن طراحی شده است.

چالش‌های مهندسی در ساخت پلازا کارسو

اجرای طرح پیچیده و نامتقارن فرناندو رومرو یک شاهکار مهندسی بود که با همکاری شرکت‌های برجسته‌ای مانند ARUP و Gehry Technologies ممکن شد.

• سازه فولادی نامتقارن: اسکلت اصلی ساختمان از 28 ستون فولادی منحنی و توخالی تشکیل شده است که هیچ‌کدام از نظر هندسی شبیه دیگری نیستند. این ستون‌ها که توسط یکی از شرکت‌های تحت مالکیت اسلیم (که سکوهای نفتی تولید می‌کند) ساخته شده‌اند، به همراه هفت حلقه کمربندی افقی، یک اسکلت خارجی (Exoskeleton) را تشکیل می‌دهند که وزن کل بنا را تحمل کرده و فضاهای داخلی کاملاً باز و بدون ستون را ممکن می‌سازد.
• نصب نمای آلومینیومی: چالش اصلی، نصب 16,000 پنل آلومینیومی بر روی یک سطح با انحنای دوگانه و نامنظم بود. برای این کار، ابتدا با اسکنرهای لیزری یک نقشه دقیق از سازه ساخته‌شده تهیه شد. سپس یک شبکه ثانویه سه‌بعدی توسط شرکت Geometrica طراحی و بر روی اسکلت اصلی نصب شد. این شبکه، نقاط اتصال دقیقی را برای هر پنل فراهم کرد تا ظاهری "شناور" و یکپارچه ایجاد شود. برای تسهیل فرآیند، پنل‌ها به 49 گروه یا "خانواده" با اشکال مشابه تقسیم شدند.

مجموعه هنری موزه: گنجینه‌ای از تاریخ هنر

موزه سومایا میزبان یک مجموعه هنری عظیم با بیش از 66,000 اثر است که ارزشی بیش از 700 میلیون دلار دارد و بازه‌ای 30 قرنی از تاریخ هنر را پوشش می‌دهد. چیدمان آثار در ساختمان پلازا کارسو به صورت موضوعی در طبقات مختلف سازماندهی شده است:

• تالار ورودی: بازدیدکنندگان با آثاری در ابعاد بزرگ مواجه می‌شوند، از جمله نسخه‌ای از مجسمه «پیئتا» اثر میکل‌آنژ، مجسمه «متفکر» اثر رودن و نقاشی دیواری «رودخانه جوچیتان» اثر دیگو ریورا.
• طبقه اول: به نمایش مجموعه‌ای درخشان از هنرهای تزئینی، سکه‌ها، مدال‌ها و اشیای گران‌بها اختصاص دارد.
• طبقه دوم: میزبان نمایشگاه‌های موقت است.
• طبقه سوم: شامل آثاری از استادان قدیمی اروپایی (قرن 15 تا 18) و هنرمندان مکزیکی دوران استعمار است.
• طبقه چهارم: به هنر مدرن از امپرسیونیسم تا آوانگارد، با آثاری از مونه، رنوار، دگا و ون گوگ اختصاص دارد.
• طبقه پنجم: میزبان مجموعه‌هایی از جمله اشیاء شخصی سوفیا لورن است.
• طبقه ششم (دوران رودن): این طبقه که «گالری جولیان و لیندا اسلیم» نام دارد، بزرگترین مجموعه خصوصی از مجسمه‌های آگوست رودن در خارج از فرانسه را در خود جای داده است.

شاهکارهایی از مجموعه

• نسخه برنزی «پیئتا» اثر میکل‌آنژ: این اثر یک کپی ساده نیست، بلکه یک مجسمه برنزی ارزشمند است که در سال 1932 با مجوز رسمی واتیکان، مستقیماً از قالب اصلی مجسمه مرمرین میکل‌آنژ توسط کارگاه معتبر «فردیناندو مارینلی» در فلورانس ریخته‌گری شده است. این امر آن را به یکی از دقیق‌ترین بازآفرینی‌ها از این شاهکار تبدیل کرده است. موزه همچنین دارای یک نسخه مرمری در مقیاس 1:1 از مجسمه «داوود» است.
• نقاشی دیواری «رودخانه جوچیتان» اثر دیگو ریورا: این اثر که آخرین نقاشی دیواری ریورا است (1953-1956)، یک موزاییک ونیزی دو رویه (recto verso) است. این اثر که شیفتگی ریورا به فرهنگ زنان قدرتمند منطقه تیهوانتپک را نشان می‌دهد، در اصل برای خانه‌ای در کوئرناواکا ساخته شده بود.
• آثاری از استادان بزرگ:
  • «مدونای یارن‌ویندر» از کارگاه لئوناردو داوینچی: یکی از ارزشمندترین آثار مجموعه، نسخه‌ای از این نقاشی است که توسط شاگردان داوینچی در کارگاه او خلق شده است. این اثر به دلیل ترکیب‌بندی نوآورانه و استفاده از تکنیک اسفوماتو شهرت دارد.
  • «منظره در پورت-ویلز» اثر کلود مونه: این نقاشی که در سال 1883 کشیده شده، نمونه‌ای کلاسیک از هنر امپرسیونیستی و نقاشی در فضای باز است که ارتعاش نور و بازتاب آن بر سطح رودخانه سن را با استادی به تصویر می‌کشد.

امکانات فرهنگی و رفاهی: فراتر از گالری‌های هنری

موزه سومایا در هر دو شعبه خود، فراتر از یک فضای نمایشگاهی صرف عمل کرده و با ارائه امکانات تکمیلی، به یک مرکز فرهنگی چندوجهی تبدیل شده است که تجربه‌ای جامع برای بازدیدکنندگان، محققان و خانواده‌ها فراهم می‌آورد.

شعبه پلازا کارسو: امکانات مدرن و جامع

این شعبه علاوه بر شش طبقه گالری هنری، مجموعه‌ای کامل از امکانات فرهنگی و رفاهی را در خود جای داده است.

• سالن اجتماعات (Auditorio): یک سالن اجتماعات مدرن با ظرفیت 350 نفر در این مجموعه قرار دارد. این فضا به طور فعال برای برگزاری رویدادهای فرهنگی متنوعی مانند کنفرانس‌ها، دوره‌های آموزشی، نمایش فیلم و کارگاه‌های آموزشی برای خانواده‌ها استفاده می‌شود.
• کتابخانه (Biblioteca): کتابخانه‌ای تخصصی در حوزه تاریخ هنر در این شعبه وجود دارد که به تکمیل تجربه بازدیدکنندگان کمک می‌کند. یکی از ویژگی‌های برجسته آن، امکان دسترسی دیجیتال به مجموعه ارزشمند مورخ برجسته، گیلرمو تووار دِ تِرِسا (Guillermo Tovar de Teresa) است که توسط بنیاد کارلوس اسلیم خریداری شده و در اختیار محققان قرار گرفته است.
• رستوران/کافه: برای رفاه حال بازدیدکنندگان، یک رستوران و کافه در این شعبه طراحی شده است تا فرصتی برای استراحت و تجدید قوا پس از بازدید از گالری‌ها فراهم آورد.
• فروشگاه موزه (Tienda): بازدیدکنندگان می‌توانند در فروشگاه موزه، کتاب‌های هنری، کاتالوگ‌های نمایشگاه، بازتولید آثار برجسته و هدایای فرهنگی را به عنوان یادگاری تهیه کنند.

شعبه پلازا لورتو: تاریخ، پژوهش و فرهنگ

این شعبه با فضای تاریخی خود، امکانات منحصربه‌فردی، به‌ویژه برای محققان، ارائه می‌دهد.

• مرکز مطالعات تاریخ مکزیک کارسو (CEHM): برجسته‌ترین امکان فرهنگی این شعبه، "مرکز مطالعات تاریخ مکزیک کارسو" است. این مرکز که یک کتابخانه و آرشیو عظیم است، گنجینه‌ای بی‌نظیر برای محققان تاریخ مکزیک محسوب می‌شود و شامل بیش از 80,000 کتاب و 700 مجموعه اسناد تاریخی از دوران استعمار تا به امروز است. این مرکز، پلازا لورتو را به قطبی برای تاریخ‌دانان و یک نهاد پژوهشی مهم تبدیل کرده است.
• سالن اجتماعات (Auditorio): این شعبه نیز دارای یک سالن اجتماعات برای برگزاری کنفرانس‌ها، کارگاه‌های هنری و نمایش فیلم است.
• کافه/رستوران و فروشگاه: همانند شعبه دیگر، پلازا لورتو نیز دارای کافه/رستوران و فروشگاه است تا بازدیدکنندگان بتوانند از فضایی برای استراحت بهره‌مند شوند و محصولات فرهنگی مرتبط با نمایشگاه‌ها را خریداری کنند. این شعبه در کنار مرکز خرید پلازا لورتو قرار دارد که گزینه‌های غذاخوری بیشتری را نیز در اختیار بازدیدکنندگان قرار می‌دهد.

تأثیرات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی

• دموکراتیزه کردن هنر: سیاست ورودی رایگان، نقشی کلیدی در تأثیر اجتماعی موزه داشته و آن را به یکی از پربازدیدترین مقاصد فرهنگی مکزیک تبدیل کرده است.
• بازآفرینی شهری و رونق اقتصادی: موزه سومایا و مجموعه پلازا کارسو، موتور محرک اصلی در بازآفرینی یک منطقه صنعتی فرسوده بودند. این پروژه منجر به رونق ساخت‌وساز و رشد چشمگیر ارزش املاک در منطقه شد و موزه را به یکی از جاذبه‌های اصلی گردشگری مکزیکوسیتی تبدیل کرد. در سال 2013، این موزه با جذب بیش از یک میلیون بازدیدکننده، پربازدیدترین موزه مکزیک شناخته شد.

جایگاه در میان موسسات هنری

• در مکزیک: این موزه در کنار موسسات معتبری مانند موزه ملی مردم‌شناسی، به عنوان یکی از مهم‌ترین موزه‌های مکزیک شناخته می‌شود و تمرکز آن بر هنر اروپا، آن را از دیگران متمایز می‌کند.
• در سطح جهانی: در سال 2013، موزه سومایا در رتبه 56 در فهرست پربازدیدترین موزه‌های جهان قرار گرفت. اگرچه در رتبه‌بندی‌های جدیدتر نامی از آن در میان 100 موزه برتر دیده نمی‌شود، شهرت بین‌المللی آن به دلیل معماری، مجموعه رودن و سیاست ورودی رایگان همچنان پابرجاست.

اطلاعات بازدید

• آدرس: موزه در دو مکان پلازا لورتو و پلازا کارسو در مکزیکوسیتی واقع شده است.
• ساعات کاری: موزه همه روزه از ساعت 10:30 صبح تا 6:30 بعد از ظهر باز است.
• هزینه ورودی: بازدید از موزه سومایا برای عموم رایگان است.

خلاصه

موزه سومایا، که به یاد سمیه جمیل و به همت همسرش کارلوس اسلیم تأسیس شد، یک نهاد فرهنگی برجسته در مکزیکوسیتی است که در دو شعبه متمایز فعالیت می‌کند. شعبه تاریخی پلازا لورتو در یک کارخانه کاغذ قرن شانزدهمی بازسازی‌شده قرار دارد و علاوه بر نمایش هنر مکزیک، میزبان "مرکز مطالعات تاریخ مکزیک کارسو" (CEHM) است؛ یک آرشیو و کتابخانه عظیم با بیش از 80,000 کتاب که آن را به یک قطب پژوهشی مهم تبدیل کرده است. شعبه اصلی، پلازا کارسو، با معماری آوانگارد و نمادین خود که توسط فرناندو رومرو طراحی شده، یک شاهکار مهندسی محسوب می‌شود. ساختار پیچیده آن با 28 ستون فولادی منحصربه‌فرد و نمای پوشیده از 16,000 پنل آلومینیومی، به کاتالیزوری برای بازآفرینی شهری تبدیل شده است. مجموعه هنری موزه با بیش از 66,000 اثر، شامل گنجینه‌ای بی‌نظیر از هنر اروپایی و مکزیکی است و به طور ویژه به دلیل داشتن بزرگترین مجموعه خصوصی آثار رودن در خارج از فرانسه و شاهکارهایی مانند نسخه برنزی «پیئتا» و آثاری از مونه و کارگاه داوینچی شهرت دارد. هر دو شعبه با ارائه امکانات کاملی چون سالن اجتماعات، کتابخانه، رستوران و فروشگاه، تجربه‌ای فرهنگی جامع را فراهم می‌آورند. این موزه با ارائه ورودی رایگان، نقش مهمی در دموکراتیک کردن دسترسی به هنر در مکزیک ایفا می‌کند و تجلی عشق سمیه جمیل به هنر و میراثی ماندگار برای مردم مکزیک و جهان است.