کلیسای جامع متروپولیتن مکزیکو سیتی: نگینی بر تارک آمریکای لاتین - مجری سفرهای گردشگری

به گزارش مجری سفرهای گردشگری:  

تاریخچه‌ای به درازای قرون: نماد تلاقی فرهنگ‌ها (سینکرتیسم)

داستان ساخت این کلیسای باشکوه، روایتی از تاریخ پیچیده مکزیک و پدیده‌ای به نام "سینکرتیسم" یا "دین‌آمیزی" است. پس از فتح امپراتوری آزتک توسط اسپانیایی‌ها، تصمیم گرفته شد تا کلیسایی بر روی خرابه‌های معبد مایور (Templo Mayor)، مکان مقدس و مرکز جهان‌بینی آزتک‌ها، بنا شود. این اقدام نمادین که با استفاده از سنگ‌های خود معبد ویران‌شده صورت گرفت، در ابتدا نشان‌دهنده سلطه فرهنگ اسپانیایی و مذهب کاتولیک بر تمدن‌های بومی بود. با این حال، این استراتژی در عمل به ترکیبی منحصربه‌فرد از باورها منجر شد که در آن، فرهنگ بومی و اسپانیایی در هم آمیختند.

امروزه این هم‌زیستی فرهنگی در جنبه‌های مختلفی تجلی می‌یابد:

• هم‌جواری باورها: در میدان زوکالو، درست در مقابل کلیسا، هنوز هم رقصندگان آئینی آزتک با لباس‌های سنتی دیده می‌شوند که آیین‌های پاکسازی باستانی را برای مردم اجرا می‌کنند. این منظره، گواهی زنده بر تداوم و هم‌زیستی مسالمت‌آمیز دو جهان‌بینی است.
• تلفیق آیین‌ها: بسیاری از اعیاد کاتولیک با تاریخ جشنواره‌های باستانی بومی تطبیق داده شد تا پذیرش دین جدید آسان‌تر شود. برجسته‌ترین نمونه، جشن جهانی "روز مردگان" (Día de los Muertos) است که ریشه در باورهای آزتک در مورد بزرگداشت درگذشتگان دارد و با جشن کاتولیک "روز همه قدیسان" درآمیخته است. این جشن، مرگ را نه پایانی غم‌انگیز، بلکه بخشی طبیعی از چرخه زندگی می‌داند.
• باکره گوادالوپه: شاید قدرتمندترین نماد این دین‌آمیزی، "باکره گوادالوپه"، حامی مقدس مکزیک باشد. کلیسای او در تپه "تپیاک" (Tepeyac) ساخته شد، مکانی که پیشتر معبد الهه مادر آزتک، "تونانتزین" (Tonantzin)، قرار داشت.

ساخت کلیسای جامع فعلی در سال 1573 آغاز شد و به دلیل ابعاد عظیم پروژه، مشکلات مالی و چالش‌های مهندسی، نزدیک به 250 سال به طول انجامید و سرانجام در سال 1813 به پایان رسید. این کلیسا در طول تاریخ میزبان رویدادهای کلیدی ملی، از جمله تاج‌گذاری امپراتورهای مکزیک مانند آگوستین اول (1822) و ماکسیمیلیان اول (1864) بوده است. بقایای آگوستین د ایتوربیده، اولین امپراتور مکزیک، امروزه در یکی از نمازخانه‌های کلیسا نگهداری می‌شود.

شاهکار معماری: موزه‌ای از سبک‌های برجسته

دوره ساخت طولانی این کلیسا، آن را به کاتالوگی زنده از تاریخ معماری تبدیل کرده است که سبک‌های مختلفی را در خود جای داده است.

• گوتیک، رنسانس و باروک: طرح‌های اولیه و بخش‌های اصلی بنا تحت تأثیر این سبک‌ها بوده‌اند.
• چوریگرسک (Churrigueresque): این سبک که شاخه‌ای اغراق‌آمیز از باروک اسپانیایی است، در شاهکارهایی مانند "محراب پادشاهان" و "محراب بخشش" به اوج خود می‌رسد.
• نئوکلاسیک: بخش‌های نهایی، از جمله گنبد و نمای بالایی برج‌ها که توسط معمار شهیر، مانوئل تولسا (Manuel Tolsá) تکمیل شد، نمایانگر این سبک هستند.

ابعاد و مشخصات بنا:

• طول: 110 متر
• عرض: 59 متر
• ارتفاع برج‌ها: 65 متر
• وزن تخمینی: 127,000 تن
• ساختار داخلی: این کلیسا دارای پنج راهرو، شانزده نمازخانه، پنجاه و یک طاق، هفتاد و چهار قوس و چهل ستون است.

گنجینه‌های هنری و مذهبی در قلب کلیسا

فضای داخلی کلیسای جامع به همان اندازه نمای بیرونی آن خیره‌کننده است و گنجینه‌های هنری و مذهبی بی‌شماری را در خود جای داده است.

• محراب پادشاهان (Altar of the Kings): این محراب که در انتهای کلیسا قرار دارد، یک شاهکار بی‌بدیل از سبک باروک مکزیکی (Churrigueresque) در قاره آمریکا محسوب می‌شود.

  • تاریخچه و هنرمند: این اثر عظیم بین سال‌های 1718 و 1737 توسط هنرمند و معمار اسپانیایی، خرونیمو دِ بالباس (Jerónimo de Balbás) ساخته شد. بالباس با این اثر، ستون "استیپیته" (estípite) - ستونی به شکل هرم وارونه - را به معماری مکزیک معرفی کرد.
  • نمادشناسی: این محراب 25 متری که از کف تا سقف امتداد دارد، به پادشاهان و ملکه‌های تقدیس‌شده اختصاص یافته و نماد اتحاد قدرت سیاسی و مذهبی است. در مرکز آن دو نقاشی بزرگ اثر خوان رودریگز خوارز (Juan Rodríguez Juárez) به نام‌های "ستایش مغان" و "عروج مریم باکره" قرار دارند. در میان کنده‌کاری‌های پیچیده و طلاکاری‌شده، مجسمه‌های قدیسان سلطنتی مانند سنت لوئی نهم، سنت فردیناند، سنت مارگارت اسکاتلند و سنت هلنا جای گرفته‌اند. این اثر در آتش‌سوزی سال 1967 آسیب دید اما بعدها مرمت شد.

• محراب بخشش (Altar of Forgiveness) و داستان مسیح سیاه: این محراب که درست در ورودی شبستان مرکزی قرار دارد، اولین منظره‌ای است که هنگام ورود به کلیسا چشم را به خود خیره می‌کند.

  • معماری: این محراب نیز شاهکاری از سبک چوریگرسک است که توسط خرونیمو د بالباس در حدود سال 1735 طراحی شد و به دلیل استفاده از ستون‌های استیپیته شهرت دارد.
  • نام‌گذاری: چندین روایت در مورد نام آن وجود دارد؛ یکی می‌گوید محکومان دادگاه تفتیش عقاید قبل از اعدام برای طلب بخشش به اینجا آورده می‌شدند. روایت دیگر داستان نقاشی را نقل می‌کند که به کفرگویی متهم شد اما با کشیدن تصویر زیبایی از مریم باکره مورد عفو قرار گرفت. روایت سوم بیان می‌کند که این محراب برای ارواح در برزخ، بخشش ابدی فراهم می‌کند.
  • مسیح سیاه (ارباب زهر): یکی از مورد احترام‌ترین آثار در این محراب، مجسمه «مسیح سیاه» یا «ارباب زهر» (Señor del Veneno) است. افسانه می‌گوید که این مجسمه در ابتدا سفید بود. مردی باایمان (در برخی روایات یک کشیش) عادت داشت هر روز پاهای آن را ببوسد. دشمنانش پاهای مجسمه را به زهر آغشته کردند، اما روز بعد، مجسمه به طور معجزه‌آسا زهر را به خود جذب کرد تا جان آن مرد را نجات دهد و رنگش برای همیشه سیاه شد. حضور دائمی پرستش‌کنندگان در پای این تندیس، نشان‌دهنده ایمان عمیق و پویای مردم به این مکان مقدس است.

• نمازخانه‌های شاخص: از میان شانزده نمازخانه کلیسا که اغلب توسط اصناف مختلف تأمین مالی می‌شدند، چهارده نمازخانه به روی عموم باز است. برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

  • نمازخانه سن فلیپه د خسوس (Chapel of Saint Philip of Jesus): این نمازخانه به تنها شهید اسپانیای جدید که در ژاپن به صلیب کشیده شد، اختصاص دارد. در سمت راست این نمازخانه، خاکستردان حاوی بقایای آگوستین د ایتوربیده، اولین امپراتور مکزیک، قرار دارد.
  • نمازخانه سن پدرو (Chapel of Saint Peter): این نمازخانه که بین سال‌های 1615 تا 1620 ساخته شده، دارای رتابلوهای باروک قرن هفدهمی است و با نقاشی‌هایی از زندگی سنت پیتر اثر بالتازار د اچاوه اوریو تزئین شده است.
  • نمازخانه بانوی ما سولیتود (Chapel of Our Lady of Solitude): این نمازخانه در ابتدا به کارگران سازنده کلیسا تقدیم شده بود و شامل نقاشی‌های قرن شانزدهمی اثر پدرو رامیرز است که زندگی مسیح را به تصویر می‌کشند.
  • نمازخانه بانوی ما از آگونیای گرانادا: این نمازخانه میزبان یک نقاشی بیضی شکل از "رافائل فرشته مقرب و توبیاس جوان" است که به نقاش فلاندری قرن شانزدهم، مارتن دووس، نسبت داده می‌شود.

• ارگ‌های بزرگ قرن هجدهمی: کلیسای جامع میزبان دو ارگ عظیم و تاریخی است که از بزرگ‌ترین ارگ‌های قرن هجدهم در قاره آمریکا به شمار می‌روند.

  • تاریخچه و سازندگان: این دو ارگ دوقلو، بین سال‌های 1735 تا 1736 توسط استادکار اسپانیایی، خوزه ناساره (José Nassarre) در مکزیک ساخته شدند.
  • آتش‌سوزی و مرمت: در 17 ژانویه 1967، یک آتش‌سوزی ویرانگر به هر دو ارگ و همچنین محراب بخشش آسیب بسیار شدیدی وارد کرد. پس از یک مرمت جامع بین سال‌های 2007 تا 2014 توسط استادکار مشهور، گرهارد گرنزینگ (Gerhard Grenzing)، صدای این دو غول موسیقی پس از نزدیک به نیم قرن سکوت، بار دیگر در سال 2014 در کلیسا طنین‌انداز شد.

• دخمه اسقف‌ها (Crypt of the Archbishops): در زیر «محراب پادشاهان»، فضایی تاریخی و معنوی به نام «دخمه اسقف‌ها» قرار دارد.

  • دسترسی و معماری: ورودی این دخمه در پشت یک در چوبی بزرگ قرار دارد که به یک راه پله مارپیچ زرد رنگ منتهی می‌شود. دیوارهای آن با پلاک‌های برنزی پوشیده شده که محل دفن اسقف‌های اعظم مکزیک را مشخص می‌کند.
  • آرامگاه خوان د زوماراگا: برجسته‌ترین مقبره متعلق به خوان د زوماراگا، اولین اسقف اعظم مکزیک است که به عنوان حامی سرخپوستان در برابر استعمارگران شناخته می‌شد. در پایه سنگ یادبود او، یک جمجمه سنگی به سبک فرهنگ مشیکا (آزتک) به عنوان پیشکش قرار داده شده و مجسمه‌ای در اندازه واقعی از او بر روی مقبره نصب شده است. این دخمه محل آرامگاه ابدی بسیاری از اسقف‌های اعظم مکزیک از دوران استعمار تا به امروز است.

چالش فرونشست و شاهکار مهندسی نجات

یکی از بزرگترین چالش‌های این بنای تاریخی، فرونشست تدریجی و نامتقارن آن است. کلیسا بر روی خاک رس نرم و اشباع از آب بستر دریاچه باستانی تکسکوکو (Texcoco) ساخته شده است. این شرایط، همراه با وزن عظیم بنا و استخراج آب‌های زیرزمینی، باعث شد تا سال 1989، اختلاف سطح بین برج غربی و بخش شرقی کلیسا به 2.42 متر برسد و آن را در آستانه فروپاشی قرار دهد.

در پاسخ به این بحران، یک پروژه مهندسی نوآورانه به نام زیرکاوی (Underexcavation) بین سال‌های 1993 و 1998 به اجرا درآمد. مهندسان به جای بالا بردن بخش‌های فرونشسته، با حفر 32 شفت و برداشت کنترل‌شده خاک از زیر بخش‌های مرتفع‌تر، باعث نشست تدریجی آن‌ها شدند. طی این عملیات، بیش از 90 سانتی‌متر از اختلاف سطح اصلاح شد و کلیسا به وضعیت پایداری رسید. این پروژه نه تنها کلیسا را نجات داد، بلکه به الگویی جهانی برای نجات سازه‌های تاریخی، از جمله برج پیزا، تبدیل شد.

کلیسای جامع امروز: مرکز پویا مذهبی، فرهنگی و سیاسی

کلیسای جامع مکزیکو سیتی امروزه نقشی چندگانه و پویا را به عنوان یک مرکز مذهبی فعال، یک جاذبه گردشگری جهانی و یک نماد فرهنگی-سیاسی در پایتخت مکزیک ایفا می‌کند.

• مرکز فعال مذهبی: از عشای ربانی روزانه تا جشن‌های باشکوه سالانهکلیسای جامع به عنوان مقر اصلی اسقف‌نشین اعظم کاتولیک مکزیک، یک مرکز عبادی بسیار فعال است. مراسم عشای ربانی (میسا) به طور منظم و چندین بار در روز برگزار می‌شود تا پاسخگوی نیازهای جمعیت متنوعی از جمله کارمندان، ساکنان محلی و گردشگران باشد. مراسم یکشنبه‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و مراسم ساعت 12 ظهر توسط کاردینال و اسقف اعظم مکزیک اقامه می‌شود که جمعیت زیادی را به خود جلب می‌کند. این کلیسا میزبان جشن‌ها و مراسم مذهبی کلیدی در تقویم کاتولیک است :

  • هفته مقدس (Semana Santa): این کلیسا نقطه کانونی برگزاری مراسم هفته مقدس در پایتخت است و آیین‌های مهمی مانند «یکشنبه نخل»، «پنجشنبه فرمان»، «جمعه نیک» و «شب‌زنده‌داری عید پاک» در آن برگزار می‌شود.
  • عروج مریم مقدس (15 آگوست): از آنجایی که کلیسا به طور رسمی به «عروج مریم مقدس» وقف شده است، این روز یکی از مهم‌ترین جشن‌های اختصاصی این بنا محسوب می‌شود و با مراسم ویژه‌ای گرامی داشته می‌شود.
  • جشن‌های دیگر: کلیسا میزبان جشن‌های مهم دیگری مانند کریسمس، چهارشنبه خاکستر و روز بانوی ما گوادالوپ (12 دسامبر) است. همچنین مراسم ویژه‌ای برای قدیسان خاص مانند «ارباب زهر» (Señor del Veneno) برگزار می‌شود.

• در قلب رویدادهای اجتماعی و سیاسی: نمادی در میدان زوکالومیدان زوکالو، که کلیسای جامع بر آن مشرف است، از دوران آزتک‌ها مرکز گردهمایی‌های عمومی، مراسم و تحولات سیاسی بوده است. امروزه نیز این میدان محلی برای برگزاری جشن‌های ملی، کنسرت‌ها، رویدادهای فرهنگی و همچنین اعتراضات و تظاهرات گسترده مردمی است. این همجواری کلیسا را به شاهدی خاموش اما قدرتمند بر تاریخ معاصر مکزیک تبدیل کرده است.

  • تعامل با رویدادهای سیاسی: کلیسا نمی‌تواند از وقایع میدان زوکالو برکنار بماند. در مواردی، مقامات کلیسا نسبت به استفاده از نمای خارجی آن برای نمایش پیام‌هایی که با آموزه‌های کاتولیک در تضاد است (مانند پیام‌های حمایت از سقط جنین) رسماً ابراز نارضایتی کرده‌اند.
  • مرکز توجه در اعتراضات: در جریان اعتراضات، گاهی تنش‌ها به داخل کلیسا نیز کشیده شده است. به عنوان مثال، در سال 2007، حامیان یک کاندیدای چپ‌گرا در حین تظاهرات وارد کلیسا شده و مراسم عشای ربانی را مختل کردند که نشان‌دهنده درهم‌تنیدگی عمیق کلیسا با تحولات سیاسی معاصر است.

• مدیریت کارکرد دوگانه: عبادتگاه و مقصد گردشگریمدیریت همزمان نقش کلیسای جامع به عنوان یک عبادتگاه فعال و یک جاذبه توریستی پربازدید، با راهکارهای مشخصی انجام می‌شود.

  • تنظیم ساعات بازدید: بازدید برای عموم رایگان است و گردشگران می‌توانند در ساعات مشخصی از بخش‌های وسیعی از کلیسا دیدن کنند. با این حال، دسترسی به محوطه در زمان برگزاری مراسم عشای ربانی محدود می‌شود تا آرامش و قداست عبادت حفظ گردد.
  • ارائه خدمات گردشگری: کلیسا برای ارائه اطلاعات صحیح، دارای کادر رسمی برای راهنمایی گردشگران است. همچنین امکان بازدید از برج‌های ناقوس برای تماشای نمای پانوراما از شهر نیز فراهم است.
  • حفظ احترام متقابل: از بازدیدکنندگان انتظار می‌رود که به قداست مکان احترام بگذارند. سکوت و پرهیز از عکاسی با فلاش، از جمله آداب نانوشته‌ای است که به حفظ فضای معنوی کلیسا کمک می‌کند.

اطلاعات بازدید

• موقعیت: میدان قانون اساسی (Zócalo)، مرکز تاریخی مکزیکو سیتی.
• هزینه ورودی: بازدید از کلیسای جامع رایگان است.
• زمان پیشنهادی برای بازدید: بین 1 تا 2 ساعت.
• نکته مهم: در هنگام برگزاری مراسم عشای ربانی، ورود بازدیدکنندگان و گردشگران به بخش‌های اصلی محدود می‌شود تا قداست و آرامش فضای عبادی حفظ شود.

خلاصه

کلیسای جامع متروپولیتن مکزیکو سیتی، واقع در میدان زوکالوی این شهر، بزرگترین و یکی از قدیمی‌ترین کلیساهای قاره آمریکا است. ساخت این بنا که بر روی بقایای معبد اصلی آزتک‌ها صورت گرفته، از سال 1573 تا 1813 به طول انجامیده و ترکیبی منحصربه‌فرد از سبک‌های معماری گوتیک، باروک و نئوکلاسیک را به نمایش می‌گذارد. این کلیسا نماد برجسته "سینکرتیسم" یا تلاقی فرهنگ‌های بومی و اروپایی است. امروزه این کلیسا به عنوان یک مرکز مذهبی فعال، میزبان مراسم عشای ربانی روزانه و جشن‌های سالانه مهمی مانند هفته مقدس است. فضای داخلی آن میزبان گنجینه‌های هنری بی‌نظیری است، از جمله: "محراب پادشاهان" و "محراب بخشش"، هر دو شاهکارهایی از سبک چوریگرسک اثر خرونیمو د بالباس ؛ مجسمه معجزه‌آسای "مسیح سیاه" یا "ارباب زهر" ؛ شانزده نمازخانه تاریخی که یکی از آن‌ها آرامگاه آگوستین د ایتوربیده، اولین امپراتور مکزیک است ؛ و دو ارگ بزرگ قرن هجدهمی که پس از آتش‌سوزی 1967، در سال 2014 به طور کامل مرمت شدند. در زیر محراب پادشاهان، "دخمه اسقف‌ها" قرار دارد که آرامگاه رهبران کلیسا، از جمله خوان د زوماراگا، اولین اسقف اعظم مکزیک است. این بنای 127 هزار تنی که به دلیل فرونشست نامتقارن در آستانه تخریب قرار گرفته بود ، در دهه 1990 با یک پروژه مهندسی نوآورانه به نام "زیرکاوی" نجات یافت. موقعیت استراتژیک کلیسا در میدان زوکالو، آن را در مرکز رویدادهای سیاسی و اجتماعی معاصر قرار داده و مدیریت آن با تفکیک زمان عبادت و بازدید گردشگران، کارکرد دوگانه آن را به عنوان یک مکان مقدس و یک جاذبه توریستی جهانی حفظ کرده است.